Συνήθεις κίνδυνοι της έκθεσης των οφθαλμών στην ηλιακή ακτινοβολία

οφθαλμών στην ηλιακή ακτινοβολίαΥπεριώδης ακτινοβολία (ultraviolet ή αλλιώς UV) είναι η ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία της οποίας το μήκος κύματος είναι ανάμεσα στο μήκος κύματος του ορατού σε εμάς φωτός και στο μήκος κύματος των γνωστών ακτίνων Χ.

Ονομάζεται υπερ-ιώδης διότι βρίσκεται στο φάσμα συχνοτήτων αμέσως πέραν του ιώδους φωτός του ορατού φάσματος. Την υπεριώδη ακτινοβολία λοιπόν δεν την βλέπουμε εμείς οι άνθρωποι.

 

Υπάρχουν πολλές υποδιαιρέσεις της υπεριώδους ακτινοβολίας με κυριότερες τις ακόλουθες:

  • UV-A:δεν απορροφάται από το στρώμα του όζοντoς
  • UV-B: απορροφάται από το στρώμα του όζοντος κατά ένα ποσοστό
  • UV-C: είναι το πιο επικίνδυνο είδος της υπεριώδους ακτινοβολίας, καθώς με αυτήν έχουν επιτευχθεί εργαστηριακά μεταλλάξεις. Απορροφάται από το στρώμα του όζοντος και την ατμόσφαιρα.

Κύρια πηγή υπεριώδους ακτινοβολίας είναι ο ήλιος. Η ακτινοβολία του ήλιου είναι απαραίτητη τόσο για τη σωματική όσο και για τη συναισθηματική μας σταθερότητα, για τη σύνθεση βιταμίνης D (UV-B) και για τη φωτοσύνθεση των φυτών, εξαιρετικά σημαντική για την ζωή στον πλανήτη. Παρόλα αυτά, δεν υπάρχει ασφαλής για τον άνθρωπο υπεριώδης ακτινοβολία.

Ενδεικτικά αναφέρονται τα ορισμένα προβλήματα που δημιουργούνται στον οφθαλμό από την υπέρμετρη έκθεση σε αυτήν:

Η ιδιαίτερα λεπτή δομή των βλεφάρων και του δέρματός τους τα καθιστά ευαίσθητα στην ηλιακή ακτινοβολία. Η μη συνετή έκθεση στον ήλιο οδηγεί σε γήρανση και σε εμφάνιση ρυτίδων, τραχύτητας, χαλάρωσης, ωχρού δέρματος, δυσχρωμιών, καθώς και σε εμφάνιση όγκων.

Με την υπέρμετρη έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία έχει συνδεθεί η αύξηση της θόλωσης του κρυσταλλοειδούς φακού του ματιού, ο γνωστός καταρράκτης. Ο φακός του ματιού είναι η δομή μέσα από την οποία περνά το ορατό φως (αλλά προσπίπτει και η υπεριώδης ακτινοβoλία) και είναι φυσιολογικά διαφανής. Ο φακός, μετά από την χρόνια έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία συνήθως αρχίζει να αποκτά ένα υποκίτρινο χρώμα, χάνει την διαφάνειά του και οι διαθλαστικές του ιδιότητες αλλάζουν. Το τελικό αποτέλεσμα είναι η μείωση της οπτικής οξύτητας του οφθαλμού, η μείωση της ευαισθησίας στην αντίθεση και η σταδιακή αλλοίωση των χρωμάτων.

Η εκφύλιση της ωχράς, πάθηση που προκαλεί προβλήματα στην όραση, έχει επίσης συνδεθεί με την έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία αλλά και με την έκθεση στις ακτίνες υψηλής ενέργειας στο ορατό φάσμα που αντιστοιχούν στο μπλέ-ιώδες φως. Η εκφύλιση της ωχράς ανάλογα με την έκταση και τη μορφή της προκαλεί έκπτωση της οπτικής οξύτητας.

Ηλιακά εγκαύματα του κερατοειδούς (υπεριώδης φωτοκερατίτιδα) από την παρατεταμένη έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία κατά τα θαλάσσια σπορ καθώς και κατά τα χειμερινά που λαμβάνουν χώρα σε χιονισμένες επιφάνειες, είναι εύκολο να προκληθούν εντός ωρών.

Πτερύγια από την χρόνια έκθεση είναι άλλο ένα πρόβλημα που εμφανίζεται συχνά.

Ο περιορισμός της χρονικής διάρκειας της έκθεσης στην ηλιακή ακτινοβολία και η επιλογή των κατάλληλης ώρας της ημέρας είναι ο πιο απλός τρόπος ώστε να περιοριστούν και οι δυσμενείς επιπτώσεις της.

Κατά την έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία είναι σοφό να προστατεύουμε κατά το δυνατόν τα μάτια μας τόσο με την χρήση καπέλων με ευρύ γείσο που να εξασφαλίζουν επαρκή σκίαση, όσο και με γυαλιά ηλίου με τις κατάλληλες ιδιότητες. Τα υλικά κατασκευής θα πρέπει να παρέχουν ένδειξη του κατά πόσο προστατεύουν ή όχι από την ηλιακή ακτινοβολία.

Στην περιοχή του δέρματος γύρω από τα μάτια, η χρήση των εξειδικευμένων αντηλιακών προϊόντων δύναται να προσφέρει κάποια προστασία από κάποιο τμήμα ή τμήματα του φάσματος της υπεριώδους ακτινοβολίας, για συγκεκριμένο και σαφώς ορισμένο χρόνο, ανάλογο με τον τύπο του δέρματος και το προϊόν. Συμβουλευτείτε το Δερματολόγο σας για τον καθορισμό του τύπου του δέρματός σας, του αντίστοιχου κατάλληλου αντηλιακού, του τρόπου εφαρμογής του και τις ιδιότητες αυτού. Δεν είναι όλα τα προϊόντα ίδια. Είναι σοφό να χρησιμοποιούμε τα αντηλιακά προϊόντα σε συνδυασμό με τις υπόλοιπες προφυλάξεις και όχι σαν το μοναδικό μέσο προστασίας.

Πρέπει να γνωρίζουμε ότι το ποσοστό των υπεριωδών ακτίνων που αντανακλώνται στις λείες επιφάνειες είναι ιδιαίτερα υψηλό. Επιφάνειες όπως το χιόνι, ο πάγος, το τσιμέντο, η άσφαλτος, το ήρεμο νερό και η άμμος της παραλίας αντανακλούν σημαντικότατο ποσοστό της ακτινοβολίας που προσπίπτει σε αυτές. Ακόμα και στην περίπτωση που το νερό δεν είναι ήρεμο, το ποσοστό της υπεριώδους ακτινοβολίας που αντανακλάται είναι σημαντικό. Η σκιά της ομπρέλας λοιπόν δεν μας απαλλάσσει από την έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία. Η συννεφιά δεν παρέχει κάποια σιγουριά. Η υπεριώδης ακτινοβολία μπορεί να περάσει μέσα από την ομίχλη και τα σύννεφα. Η υπεριώδης ακτινοβολία που δεχόμαστε είναι ισχυρότερη σε μεγαλύτερο υψόμετρο, λόγω της διαφοράς στην ποσότητα των συστατικών της ατμόσφαιρας που την απορροφούν. Ακόμα, η υπεριώδης ακτινοβολία είναι ισχυρότερη όσο ψηλότερα είναι ο ήλιος στον ουρανό (μικρότερη κλίση των ακτίνων του) όπως συμβαίνει κατά τις μεσημεριανές ώρες. Για αυτό το λόγο το καλοκαίρι έχουμε εντονότερη ακτινοβολία από ότι το χειμώνα.

Σημαντικότατο μέρος της υπεριώδους ακτινοβολίας διεισδύει στο νερό περίπου τρία μέτρα, οπότε το νερό δεν μας προστατεύει όταν κολυμπάμε.

Τα γυαλιά ηλίου μπορούν να προσφέρουν προστασία, αλλά δεν είναι όλα τους κατάλληλα..

Όταν αγοράζετε γυαλιά ηλίου, επιλέξτε γυαλιά που να παρέχουν τα ακόλουθα:

  • Να δηλώνουν ότι τα γυαλιά ηλίου παρέχουν 100% προστασία από UVA και UVB
  • Προσοχή, η απόχρωση των φακών, το πόσο σκούροι είναι ή το κόστος τους δεν έχει σχέση με την προστασία που μας παρέχουν από την υπεριώδη ακτινοβολία.
  • Οι φακοί των γυαλιών θα πρέπει να μπορούν να απορροφούν τις βλαβερές ακτίνες του ήλιου χωρίς όμως να αλλοιώνουν την οπτική αντίληψη και τα χρώματα.
  • Επιλέξτε γυαλιά wrap-around στυλ: Στην ιδανική περίπτωση, τα γυαλιά ηλίου σας, θα πρέπει να είναι αρκετά μεγάλα ώστε να καλύπτουν ολόκληρη τη περιοχή των ματιών, έτσι ώστε η ηλιακή ακτινοβολία να μην μπορεί να εισέλθει από τα πλάγια ή την επάνω πλευρά του προσώπου σας στα μάτια.
  • Προσοχή απαιτείται στη βασική καμπύλη των γυαλιών ηλίου που επιλέγουμε. Τα γυαλιά με μεγάλη καμπυλότητα φακών προκαλούν παραμόρφωση της εικόνας.
  • Οι φακοί μελανίνης, οι blue blockers και οι πολωτικοί φακοί ηλίου (πάντα εφόσον έχουν πιστοποίηση για 100% UV Protection από αξιόπιστο κατασκευαστή) προσφέρουν την μέγιστη προστασία στα μάτια σας. Συμβουλευτείτε τον οφθαλμίατρο και τον οπτικό σας σχετικά με τις ιδιότητές τους.
  • Ο τρόπος να διασφαλιστεί ότι τα γυαλιά ηλίου σας παρέχουν πραγματικά UV προστασία είναι να τα αγοράσετε από μια αξιόπιστη, επίσημη και πιστοποιημένη πηγή, και να το πιστοποιεί ο κατασκευαστής τους. Κάθε ζευγάρι γυαλιών ηλίου οφείλει να συνοδεύεται από ενημερωτικό σημείωμα, όπου τα τεχνικά χαρακτηριστικά και η ιδιότητές του σας γνωστοποιούνται, καθώς και ειδικό πιστοποιητικό. Επίσης, πρέπει να αναζητάτε το σήμα CE, που πιστοποιεί ότι είναι σύμφωνο με τις ευρωπαϊκές οδηγίες. Ποτέ μην αγοράζετε γυαλιά ηλίου από αναξιόπιστες ή άγνωστες πηγές ή από το δρόμο.

Μην βασίζεστε στις φακούς επαφής: Ακόμα κι αν φοράτε φακούς επαφής με προστασία UV, θυμηθείτε να φοράτε τα γυαλιά ηλίου σας με τις κατάλληλες ιδιότητες.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας υπολογίζει ότι τα μάτια μας δέχονται το 80 τοις εκατό της ισόβιας έκθεσης με υπεριώδεις ακτίνες στην ηλικία των 18,2 ετών.

Τα βρέφη και παιδιά χρειάζονται ειδική προστασία. Συχνά, περνούν περισσότερο χρόνο εκτεθειμένοι στον ήλιο από τους ενήλικες, καθώς και λόγω του πιο διαφανή κερατοειδή χιτώνα και του φακού, τα μάτια των παιδιών έχουν ανάγκη μεγαλύτερης προστασίας. Συνδυάστε τα γυαλιά ηλίου με προστασία στην υπεριώδη ακτινοβολία με ένα καπέλο. Μην επιτρέψετε στο παιδί σας να κοιτάξει απευθείας στον ήλιο γιατί μπορεί να προκαλέσει τη δημιουργία μίας ουλής στον αμφιβληστροειδή, στη περιοχή της ωχράς, στο πίσω μέρος του ματιού με συνέπεια μόνιμη βλάβη στην όραση.

Για τα παιδιά διαλέξτε άθραυστα γυαλιά. Ορισμένα όμως πλαστικά γυαλιά απορροφούν μόνο το 88% της υπεριώδους ακτινοβολίας και απαιτείται έξτρα επίστρωση των φακών για να παρέχουν 100% προστασία. Συμβουλευτείτε τον οφθαλμίατρο και τον οπτικό σας.

Επιπλέον, προσπαθήστε να κρατήσετε τα παιδιά μακριά από τον ήλιο κατά τις μεσημεριανές ώρες όταν οι ακτινοβολία του ήλιου είναι ισχυρότερη.

Το μέγεθος της επικινδυνότητας της υπεριώδους ακτινοβολίας του ήλιου εκφράζεται από το Δείκτη UV, ένα μέγεθος το οποίο είναι καθιερωμένο διεθνώς. Τιμές του Δείκτη UV και προβλέψεις για την επόμενη ημέρα, είναι διαθέσιμες στο διαδίκτυο και στα Μ.Μ.Ε. σχεδόν σε όλες της χώρες. Ο Δέικτης UV είναι μικρότερος όταν ο ήλιος είναι κοντά στον ορίζοντα. Αντίστοιχα μικρότερος είναι και ο κίνδυνος από την υπεριώδη ακτινοβολία. Μεγαλύτερος Δείκτης UV σημαίνει μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης αρνητικών επιδράσεων της υπεριώδους ακτινοβολίας.

Συντάκτες:

Τζανης Βασίλειος, Χαράλαμπος Κούλας

χειρουργοί–οφθαλμίατροι, επιστημονικά υπεύθυνοι στο «ΑΤΤΙΚΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΚΟ» Αμαρουσίου και Νέας Ερυθραίας, αντίστοιχα